موقعيت جغرافيايي و مساحت :

استان ايلام درعرض 31 درجه و 58 دقيقه تا 34 و 15 درجه شمالي از خط استوا درطول شرقي 45درجه 24دقيقه تا 48 درجه و10 دقيقه از نصف النهار گرينويچ به شكل يک متوازي الضلاع درجنوب غربي كشورمان ايران جاي دارد.

 اين استان ازشمال با استان كرمانشاه از جنوب با استان خوزستان از شرق با استان لرستان  واز غرب با كشور عراق ( باطول مرز مشتركي درحدود 400 كيلومتر ) همسايه مي باشد.

 در خصوص مساحت استان و در بررسي آمار وارقام موجود از منابع مختلف ,گوناگوني و تنوع زيادي مشاهده ميگردد .هركدام ازمنابع داراي يك مساحت متفاوت با ديگري مي باشند. به نظرمي رسد دليل عمده اين گوناگوني مساحت وجود مرزمشترك باكشور عراق ونبود سنديت خاص در مورد چگونگي دقيق سرحدات غربي و همينطور وجود رشته کوه عظيم زاگرس كه عملا كارمحاسبه مساحت كلي ودقيق استان خصوصا با امكانات ضعيف را با مشكل مواجه ميشازد مي باشد.(1)

1) بعنوان مثال موارد زير :

20150كيومتر مربع( کتاب سيماي كلي استان ايلام)

 19086 كيلومترمربع (کتاب راهنماي ايرانگردي استان ايلام -حسين زنده دل وهمكاران)

19045 كيلومتر مربع (امورآب استان)

19000كيلومتر مربع(سازمان مسكن وشهرسازي استان)

 تقسيمات سياسي : 

درسال 1335 اين استان جزو يكي ازشهرستانهاي استان كرمانشاه بوده است .درسال 1345 بدنبال تغييرات تقسيمات كشوري  به فرمانداري كل ايلام وپشتكوه تبديل ودرسال 1355 به استان ارتقاء يافت (شامل چهار شهرستان ايلام - دهلران - مهران و بدره ).

درسال 1365 داراي 5شهرستان (اضافه شدن شهرستان شيروان چرداول)  13 بخش و41 دهستان ودرسال 1375 به 7شهرستان( اضافه شدن شهرستانهای ايوان – آبدانان) 17 بخش 15شهر و36دهستان بوده است .جدول شماره 1 تعداد شهرها بخش ها دهستانها وآباديهاي داراي سكنه دوره هاي آماري مختلف رانشان ميدهد. 

جدول شماره (1)

تعدادشهرها –بخش ها-دهستاناو آباديها داراي سكنه دردوره ها مختلف آماري

مآخذ: مركز آمار ايران

 ناهمواريها و ارتفاعات:

ناهمواريهاي استان شامل  امواجي از چين‌هاي متعدد و نسبتاً متعدد ونسبتاً موازي در امتداد شمال غربي-جنوب شرقي مي‌باشند كه در آن كوهستانها منطبق بر طاقديسها و زمين‌هاي پست و تپه ماهوري در ارتباط با ناوديسها قرار گرفته‌اند با توجه به نقشه‌هاي زمين‌شناسي و توپوگرافي و دخالت نوع سنگها در اسكلت ناهمواريها مي‌توان آنها را به دو قلمرو شمال و شمال‌شرقي از يك طرف و غربي و جنوبي از طرف ديگر قسمت نمود.مرز مشخص اين دو قلمرو و كبير كوه و دنباله شمال غربي آن يعني سياه كوه را تشكيل مي‌دهد.استان ايلام منطقه كوهستاني است كه بطور كلي دو نوع ناهمواري ديده مي‌شود  نيمه شرقي و شمال شرقي منطقه از كوهستانها و ارتفاعات بلند و نيمه غربي و جنوب غربي آن از نواحي كم ارتفاع تشكيل يافته‌اند كه دشتهاي گرمسيري مهران،دهلران و دشت عباس را شامل مي‌شود.

ميزان ارتفاع از شمال و شرق به طرف جنوب و غرب كاهش يافته و منتهي اليه جنوب غربي استان(دشت عباس) به پايين 300 متر از سطح دريا مي‌رسد.

زمين شناسي : 

رشته كوه زاگرس با جهت شمال غربي جنوب شرقي تمام منطقه غرب ایران راپوشش ميدهد واستان ايلام نيز در مرکز اين رشته كوه قراردارد.

متاُثر از زاگرس ناهموريهاي استان ايلام نيز جهتي موازي ودرجهت شمال غربي  –جنوب شرقي بوجودآمده اند. اين كوهها از رسوبات دوران دوم تاچهارم زمين شناسي شكل گرفته اند . فشردگي ارتفاعات اين محدوده به نحوي است كه عملا امكان شكل گيري دشت هاي نيمه وسيع ميانكوهي را غير ممکن ساخته است.

نگاهي به نقشه توپوگرافي استان دوتصوير متفاوت را از استان ايلام بنمايش مي گذارد:

1. درنواحي شمالي  –شمال شرقي وشرقي ارتفاعات وكوههاي مرتفع عنصر اصلي چشم انداز اين ناحيه راتشكيل ميدهد.

 مرتفع ترين نقظه ارتفاعی استان كبيركوه مي باشد كه همانند ديواره اي بلند استان ايلام رابه دونيمه شرقي -غربي تقسيم كرده است . حتي بسياري ديگرازارتفاعات مهم استان شاخه اي فرعي كبيركوه هستند.

ازجمله ديگر ارتفاعات استان مي توان به ديناركوه- مانشت – قلارنگ - رنو – نخجير  –سياه كوه- سرخ كو – جبال حمرين نام برد.

2. در ديگر نواحي استان که دشتها عنصراصلي اين نواحی را تشکیل میدهند .

 كلادشتهاي استان رابه دو بخش تقسيم ميكنند:

الف: دشتهاي كم وسعت ايلام – شيروان وچرداول وهليلان که به دلیل شرائط طبيعی موجود داراي آب وهواي مساعدورونق بالاي كشاورزي می باشند.

ب: دشتهاي وسيع صالح آباد- مهران- دهلران- موسيان –دشت عباس که داراي آب هواي بياباني وتابستاني بسيار گرم هستند.

درمجموع مساحت كل دشتهاي استان درحدود 337 هزار هكتاربرآورده شده است.

خصوصيات زلزله خيزي:

با توجه به مقياس مطالعات لرزه خيزي در كشور مي‌توان گفت كه دو پهنه بندي خطر زلزله در سالهاي اخير به وسيله محققان ايراني از كشور صورت گرفته است.پهنه بندي اول در سال 1359 توسط آقايان«مانوئل بربريان» و «مهاجر اشجمعي» كارشناس زمين شناسي ايران انجام گرديده است.پهنه بندي ديگر كه توسط مركز تحقيقات سازمان وابسته به وزارت مسكن و شهر سازي در سال 1366 تحت عنوان« پهنه بند» مقدماتي خطر نسبي زلزله در ايران صورت گرفته و در آن جنبه‌هاي خطر به سه طيف 1)پهنه‌هاي با خطر نسبي بالا 2)پهنه‌هاي با خطر نسبي متوسط 3)پهنه با خطر نسبي پايين شده است.

با توجه به مطاعات انجام شده در دسترس و با توجه به اينكه گسلهاي گواترنر و لرزه خيزي شناخته نشده تمامي زون زاگرس در پهنه با شتاب بالا قرار داده شده است.

گفتني است استان ايلام بر روي سازند زاگرس چين خورده واقع شده است و سنگهاي موجود در آن از نظر زمين‌شناسي شامل آهك- گچ- مارن- شيل است.

به دليل وجود گسل‌هاي اصلي در عمق زياد در تمام زون زاگرس چين خورده و عدم شناخت دقيق از نحوه رفتار و عملكرد اين گسلها برداشت شده بر روي بر روي زمين در زون زاگرس ارزش لرزه زمين ندارد.

بنا براين تا بدست آمدن اطلاعات جديد تمام اين زون را محققين در زون با خطر نسبي بالا قرار مي‌دهند  

شرايط اقليمي (آب و هوايي ): 

كشور ما ايران بدليل استقرار در عرض جغرافيائي متوسط تحت تاُثیر جريانات غربي مي باشد. و به همين دليل است كه حركت توده هاي هوا  وسيستم هاي مختلف آب و هوايي بدون در نظر قرار دادن شرائط محلي غالبا در همين مسير به حركت خود ادامه ميدهند. جريانات غربي در زمستان داراي قدرت بيشتري بوده و بتدريج با نزديكي تابستان از قدرت آن كاسته ميشود.

توده هاي هوا  كه در زمستان استان ايلام را تحت تاثير قرار ميدهند داراي درصد رطوبت بالائی ميباشند. اين توده ها پس از عبور از روي درياي مديترانه و جنوب اقيانوس اطلس به سوي ايران آمده واز شمال و غرب وارد ايران ميشوند. بيشتر ميزان بارندگي اين توده هاي هوايي در برخورد با ارتفاعات رشته كوه زاگرس ميباشد كه ابتدای آن در فصل سرد سال انجام مي شود در بهار و پاييز نيز باعث بارشهاي ناگهاني و رعد و برق مىشوند.